Bộ trưởng Công Thương: EVFTA là tin tốt với xuất khẩu

Ngày 12/2, Nghị viện châu Âu đã bỏ thăm thông qua hiệp nghị thương mại tự do EU- Việt Nam với tỷ lệ hơn 63% phiếu thuận. giải đáp VnExpress , Bộ trưởng công thương nghiệp Trần Tuấn Anh nhận định, EVFTA là dụng cụ quan yếu, cú hích lớn cho xuất khẩu.

- Thị trường xuất khẩu chủ lực của Việt Nam là Trung Quốc đang khó khăn vì dịch virus corona. T hông tin về EVFTA có ý nghĩa như thế nào lúc này , thưa ông?

- Dịch Covid-19 dự kiến gây ra những ảnh hưởng không nhỏ đến các nền kinh tế trong khu vực, trong đó có Việt Nam. Chắc chắn hoạt động xuất khẩu sang Trung Quốc chịu nhiều bất lợi, ít ra trong quý I. Trong bối cảnh đó, hiệp định EVFTA được chuẩn y sẽ mở ra thời cơ lớn cho các doanh nghiệp Việt Nam xâm nhập vào thị trường EU quy mô GDP tới 18.000 tỷ USD.

Những cam kết mở cửa thị trường mạnh mẽ có được từ hiệp nghị này vững chắc sẽ làm tăng khả năng cạnh tranh về giá, mở rộng hơn thị trường xuất khẩu cho hàng Việt. Điều này có ý nghĩa khi giờ chỉ 42% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang EU được hưởng mức thuế 0% theo chương trình ưu đãi quan thuế phổ cập (GSP).

Bộ trưởng Công Thương Trần Tuấn Anh. Ảnh: Hoài Thu

- Đã có những quan điểm công khai phản đối việc chuẩn y này. Vậy chúng ta đã làm gì để đi tới được bước phê duyệt hiệp định này?

- Ủy ban thương mại quốc tế (INTA) đã bỏ thăm phê duyệt với 2/3 số phiếu thuận, 1/3 không đồng ý. Trước khi cuộc bỏ thăm này diễn ra, có ý kiến công khai phản đối việc thông qua hiệp nghị EVFTA vì các vấn đề liên can đến phát biển vững bền hay lo ngại về khả năng Việt Nam không thực thi đầy đủ các tiêu chuẩn cao của hiệp nghị, tái cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước... Tuy vậy, chúng ta đã nỗ lực trao đổi, giảng giải với phía EU về những việc đã, đang làm để chứng minh rằng Việt Nam luôn tuân thủ đầy đủ các cam kết quốc tế.

Về cần lao, Quốc hội đã chuẩn y Công ước số 98 của Tổ chức lao động Quốc tế (ILO) về quyền tổ chức và đàm phán tập thể; Bộ luật cần lao sửa đổi cũng được Quốc hội duyệt tại kỳ họp tháng 11/2019. Đáng nói, các nội dung quan trọng nhất của 8 công ước cơ bản ILO đều đã được phản ảnh trong các quy định của Bộ luật này. Kế hoạch duyệt y các công ước còn lại của ILO cũng được cung cấp đầy đủ cho phía EU.

Về chống đánh bắt cá phi pháp và không khai báo (IUU) , vừa qua ta bị EU rút thẻ vàng do còn một số vi phạm. Chúng tôi cùng Bộ Nông nghiệp & Phát triển nông thôn đã tích cực làm việc, kết hợp với EU để giải quyết sớm các quan ngại của bạn.

Bên cạnh đó, chương trình hành động cụ thể của Chính phủ thực thi EVFTA đã được Bộ Công Thương dự thảo và đưa vào bộ hồ sơ trình Quốc hội. Đây là việc rất quan trọng tạo sự tin tưởng.# từ phía EU.

- Bước tiếp theo Bộ Công Thương, Chính phủ sẽ phải làm gì để hiệp nghị sớm có hiệu lực?

- Bộ Công Thương đã trình Chính phủ bộ hồ sơ yêu cầu Quốc hội thông qua hiệp nghị. Chính phủ sẽ trình chủ toạ nước và Chủ tịch nước xem xét, trình Quốc hội tại kỳ họp tháng 5 này.

Nếu Quốc hội ưng chuẩn vào cuối tháng 5 hoặc đầu tháng 6 thì EVFTA sẽ có hiệu lực rất sớm, có thể ngay đầu tháng 7, sau khi hai bên thông tin cho nhau về việc đã hoàn tất thủ tục phê duyệt.

- Ngoài đem lại hiệu ứng cho xuất nhập cảng Việt Nam, EVFTA sẽ tạo ra sự chuyển dịch ra sao tới các dòng đầu tư nước ngoài, nhất là EU vào Việt Nam?

- Hiệu ứng của hiệp định này tới xuất nhập cảng sẽ dễ nhận biết nhất khi hơn 85% dòng thuế hàng Việt Nam sang EU về 0% khi EVFTA có hiệu lực. Con số này tăng lên 99% sau 7 năm. 1% còn lại được hai bên hợp nhất giảm về 0% theo thuế suất trong hạn ngạch quan thuế.

Là hiệp định chất lượng cao, tính mở và liên kết lớn gắn với cam kết cao về mở cửa thị trường, cải thiện môi trường kinh doanh, thể chế thì EVFTA sẽ là cú hích lớn cho đầu tư trong, ngoài nước. Tôi chắc rằng sẽ có làn sóng đầu tư vào các lĩnh vực tài chính, công nghệ cao, dịch vụ... Công việc lúc này là cần chuẩn bị điều kiện tốt nhất, khơi thông điểm nghẽn cơ chế, hạ tầng để đón những dòng đầu tư này.

Nhân viên làm việc tại công ty dệt may - một trong số ngành được hưởng lợi khi EVFTA thực thi. Ảnh: Cao Nam

- Một số mặt hàng xuất khẩu được hưởng lợi khi thuế về 0%, nhưng cũng không ít nhóm ngành sẽ bất lợi khi hàng hoá EU tràn vào Việt Nam cùng với việc EVFTA có hiệu lực. Bộ công thương nghiệp có kịch bản nào ứng phó?

- Đúng vậy, ngoài các ngành hưởng lợi như dệt may, da giày, nông sản... thì các ngành hoá chất, công cụ, thiết bị vận tải, thực phẩm chế biến... sẽ chịu sức ép cạnh tranh lớn khi hàng hóa, dịch vụ từ EU du nhập vào Việt Nam.

Nhưng dù là ngành được dự báo sẽ hưởng lợi tối đa vẫn có thể đối mặt thách thức. Rào cản kỹ thuật đối với hàng hóa nhập khẩu từ phía EU rất chặt chịa. Điển hình như nông phẩm, EVFTA có ưu đãi với những quy định linh hoạt nhưng đa số ngành hàng nông phẩm (trái cây, thuỷ sản) vẫn vấp phải những hạn chế do thiếu tính đồng nhất trong từng lô hàng.

Ngoài ra, EU có nhiều quy định không chỉ hệ trọng đến tiêu chuẩn sản phẩm mặc cả đối với quy trình sản xuất ra nó. Ví dụ không được dùng hải sản đánh bắt phi pháp; không được dùng gỗ khai thác từ rừng tự nhiên mà chưa được phép.

Ở chiều ngược lại, EVFTA mang lại áp lực cạnh tranh lành mạnh, có chọn lựa và theo lịch trình hạp. Do đó EVFTA cũng là dịp, sức ép hợp lý để các doanh nghiệp Việt Nam điều chỉnh, đổi thay phương thức kinh dinh và nâng cao năng lực cạnh tranh của mình.

- Vậy doanh nghiệp Việt cần làm gì để tận dụng thời cơ EVFTA đem lại, thưa ông?

- Doanh nghiệp cần chủ động nghiên cứu thông tin, xây dựng kế hoạch kinh dinh trung và dài hạn.

Mặt khác, để đáp ứng yêu cầu về quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật, vệ sinh an toàn động thực vật của EU, ngoài cải thiện công nghệ, chất lượng sản phẩm, doanh nghiệp cũng cần nâng cao chất lượng nhân công, trình độ quản lý.

- Trước đây mỗi khi FTA mới được ký kết, chúng ta thường nhắc đến năng lực cạnh tranh. Ông nhận xét gì về việc cạnh tranh của Việt Nam sau EVFTA?

- Theo bẩm Năng lực cạnh tranh toàn cầu năm 2019 của Diễn đàn Kính tế Thế giới (WEF) năng lực cạnh tranh của Việt Nam tăng 10 bậc so với năm 2018, ở vị trí 67 trên 141 nước. Đây là mức điểm "nhỉnh hơn" nhàng nhàng của toàn cầu (61 điểm).

Trong số 12 nhóm tiêu chí được đánh giá trong ít như thiết chế, cơ sở hạ tầng, ứng dụng công nghệ thông tin, ổn định kinh tế vĩ mô, y tế, kỹ năng, thị trường hàng hóa, thị trường cần lao, thị trường tài chính, quy mô thị trường...,Việt Nam có đến 8 nhóm tiêu chí được cải thiện đáng kể.

Nếu sớm được đi vào thực thi, hiệp nghị EVFTA sẽ có nhiều tác động hăng hái đối với Việt Nam trên mọi mặt chính trị, an ninh nhà nước, chiến lược đối ngoại; cách tân thể chế và phát triển kinh tế. Nhờ đó, chỉ số năng lực cạnh tranh của Việt Nam sẽ cải thiện hăng hái.

- Nhiều hiệp nghị được ký nhưng hiệu quả đem lại chưa như kỳ vọng do cơ chế giám sát chưa tốt. Với EVFTA, Việt Nam có cơ chế giám sát thế nào để thực thi cao nhất?

- Theo luật, Quốc hội là cơ quan giám sát hoạt động ký kết, thực hành điều ước quốc tế, hiệp định thương mại tự do Việt Nam tham gia. Ủy ban Thường vụ Quốc hội đang thực hiện giám sát chuyên đề "Việc thực hành các FTA mà Việt Nam là thành viên" với tuốt cơ quan của Chính phủ và địa phương. Quá trình giám sát này sẽ đánh giá kết quả thực thi, xác định các nguyên do, hạn chế và đề xuất giải pháp để nâng cao hiệu quả thực thi, cũng như tận dụng tối đa ưu đãi mà các FTA này mang lại, trong đó có EVFTA.

ngoại giả, Chính phủ và các Bộ, ngành, địa phương sẽ có cơ chế "tự giám sát" phê chuẩn việc ban hành kế hoạch thực thi hiệp nghị EVFTA với các nhiệm vụ và lịch trình khôn xiết cụ thể.

Nguyễn Hoài ( thực hành )