Hiểm họa từ nghiên cứu nCoV kiểu 'mì ăn liền'

Một bài đăng khoa học chỉ ra mối liên quan giữa virus corona và AIDS, công trình khác nói rằng nCoV có thể truyền sang người qua rắn, vài nguồn tin khẳng định đây là mầm bệnh đến từ ngoài trái đất. Bệnh viêm phổi do virus corona mới lây lan mau chóng, kéo theo đó là hàng loạt nghiên cứu mọc lên như nấm, từ đáng tin cẩn đến mơ hồ, lỏng lẻo.

Nếu đảm bảo chất lượng, phân tách được ban bố sớm rất bổ ích trong công tác dập dịch. Song những công trình tội hoặc méo mó lại gây ra sự hoảng loạn không cần thiết, thậm chí có thể xúc tiến chính sách sai lầm, vô tình khuyến khích hành vi hiểm khiến bệnh dịch trở nên tối. < sáng dạ hơn.

Các nhà nghiên cứu làm việc trong một phòng thử nghiệm tại Vũ Hán, tỉnh Hồ Bắc ngày 6/1. Ảnh: Reuters

Một phân tích của Reuters cho thấy, kể từ khi Covid-19 bùng phát, có ít ra 153 nghiên cứu, với sự tham gia của 675 nhà khoa ở các lĩnh vực như dịch tễ, phân tích di truyền cùng nhiều ít lâm sàng đã được ban bố. Con số này lớn gấp đôi so với lượng nghiên cứu về dịch SARS được thực hiện trong một năm.

Richard Horton, tổng biên tập của tùng san Khoa học Lancet, cho biết ông đã tăng cường đội ngũ viên chức để chắt lọc từ 30 đến 40 bản thảo mỗi ngày. phần nhiều công trình được gửi đến đều chuẩn xác và có ích. Các cơ sở phát triển vaccine, bác sĩ lâm sàng và bác sĩ chẩn đoán đã bóc tách mã di truyền của virus cũng như thành lập mô hình dịch tễ học nhằm ngăn chặn sự lây lan của đại dịch.

Tuy nhiên nhiều thông báo được san sớt một cách tự do, chóng vánh mà không qua đánh giá giữa bối cảnh virus corona lây lan nhanh, gây ra nhiều vấn đề.

Một trong số đó là sự bùng nổ của những nghiên cứu dạng bản thảo (preprints), hết sức thô sơ và được đăng trực tuyến ngay khi hoàn thành mà không sang trọng thẩm định, đánh giá hoặc bình duyệt. Nhiều tài liệu lỏng lẻo, thiếu cơ sở khoa học hoặc hoàn toàn sai lệch và đã bị thu hồi.

Tom Sheldon, chuyên gia tại Trung tâm Truyền thông Khoa học nhận định: "Công chúng sẽ chẳng được hưởng lợi từ những nghiên cứu ban sơ nếu chúng sai sót hoặc thái quá".

phân tách của Reuters dùng dữ liệu từ ba trang web khoa học lớn bao gồm bioRxiv, medRxiv và ChemRxiv. Trong số 153 nghiên cứu đã công bố, khoảng 60% xuất bản theo kiểu "mì ăn liền" như vậy.

Preprints cho phép tác giả tham gia vào cuộc tranh luận học thuật, trên dưới dịp cộng tác. Song, chúng vẫn là những sản phẩm chưa được bình duyệt, có thể khiến truyền thông và công chúng hiểu sai về căn bệnh.

"Một số dữ liệu được đăng thậm chí không hề hữu ích. Dù là tin tưởng.# giả hay tin đồn, chúng kiên cố sẽ làm gia tăng sự hoang mang và sợ hãi của người dân", ông Horton cho biết.

viên chức y tế làm việc với mẫu bệnh phẩm của người nhiễm nCoV trong phòng thí nghiệm tại Vũ Hán, tỉnh Hồ Bắc. Ảnh: Reuters

Trang web khoa học BioRxiv mới đây đã thêm nhãn màu vàng ở phần đầu các nghiên cứu mới với lời khuyến cáo: "Đây là những phân tách sơ bộ chưa được bình duyệt. Chúng không phải kết luận chung cuộc, chỉ dẫn lâm sàng về sức khỏe hay được thưa trên các phương tiện truyền thông một cách chính thống".

Vào ngày 31/1, một nhà khoa học người Ấn Độ đã đăng nghiên cứu chỉ ra sự giống nhau căn bản của virus corona chủng mới và virus HIV. Công trình sau đó vấp phải nhiều chỉ trích của giới chuyên gia và chóng vánh đươc thu hồi. Tuy nhiên, nó đã được truyền trên hơn 17.000 bài đăng của người dùng mạng tầng lớp và 25 cơ quan báo chí.

Bản thảo khác được gửi đến tùng san Lancet bởi một nhà khoa học Anh khẳng định, mầm bệnh Covid-19 có thể đến từ ngoài vũ trụ.

Efstathios Giotis, chuyên gia về bệnh lây nhiễm tại Đại học tôn thất London cho biết: "Do diễn biến chóng vánh của đợt dịch, các nhà khoa học chịu áp lực phải ban bố nghiên cứu với tốc độ tương đương".

Tính đến ngày 20/2, thế giới ghi nhận 2.127 người chết và 75.662 người nhiễm. Tổng cộng 9 ca tử vong bên ngoài Trung Quốc đại lục ở Nhật Bản, Pháp, Philippines, Đài Loan, Hong Kong, Iran và Hàn Quốc.

Thục Linh (Theo Reuters )